Kredyty w parabankach – na co zwrócić uwagę?

Na jakie opłaty zwracać uwagę pożyczając pieniądze w instytucji parabankowej? Poradnik dla konsumentów

1. Wstęp
Kredyt konsumencki nie musi być udzielony przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową (SKOK). Także umowa pożyczki zawarta pomiędzy konsumentem, a innym niż ww. przedsiębiorcą będzie w świetle prawa kredytem konsumenckim jeśli jej wartość nie przewyższa 255 550 zł lub równowartości tej kwoty w walucie obcej. Gdy taka umowa zostanie zawarta to będą do niej miały zastosowanie postanowienia ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie  konsumenckim. Dlatego w niniejszym poradniku pojęcia pożyczka oraz kredyt używane będą wymiennie.

Przedsiębiorców, którzy udzielają pożyczek, a nie są bankami lub SKOK-ami nazywa się często „parabankami”. W niektórych krajach Unii Europejski pożyczki udzielane przez te instytucje stanowią konkurencję dla ofert banków. Rynek pożyczek pozabankowych w Polsce dopiero się rozwija, jednakże można już zauważyć występujące na nim pewne tendencje.

Pożyczki te przede wszystkim są udzielane osobom, które mają problem z uzyskaniem kredytów w bankach lub chcą uzyskać pożyczkę szybko. Przyczyną tego jest stosowanie przez tych przedsiębiorców znacznie mniej skomplikowanych i rygorystycznych zasad oceny ryzyka kredytowego. Dla niektórych konsumentów może być to zaleta – brak skomplikowanych procedur pozwala na szybsze i łatwiejsze uzyskanie pożyczki. Jednakże może być to tylko pozorna korzyść. Błędna ocena możliwości spłaty kredytu może powodować wpadnięcie w tzw. „spiralę zadłużenia”. Zjawisko to polega na tym, że osoba która nie jest w stanie spłacić swoich zobowiązań bierze kolejne pożyczki w celu spłacenia poprzednich. Tym samym dług narasta. Przy reklamowaniu pożyczek często stosowane są hasła takie jak: „pożyczka bez BIK”, „nawet z komornikiem” lub „dla osób ze złą zdolnością kredytową” mające wskazać, że pożyczki udzielane są także osobom bardzo zadłużonym. Jeśli  konsument planuje ponownie się zadłużyć, powinien mieć świadomość ryzyka, z jakim się to wiąże. Ryzyko udzielania pożyczek konsumentom z problemami finansowymi, wiąże się z większymi kosztami takiej działalności. Przedsiębiorcy muszą stosować znacznie wyższe opłaty za udzielanie pożyczek, by skompensować straty związane z brakiem spłaty części udzielonych pożyczek. Warto zwrócić uwagę także na fakt, że pożyczki pozabankowe mają bardzo często charakter kredytów krótkoterminowych. Kredyty takie nie są zazwyczaj udzielane przez banki lub SKOK-i. Jeśli konsument nie posiada takiego produktu jak np. limit w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym lub karta kredytowa, to szybki dostęp do pożyczki może być w tych instytucjach znacznie ograniczony. Stąd też może wynikać potrzeba części konsumentów do skorzystania z oferty firmy pożyczkowej. Należy pamiętać, że firmy pożyczkowe nie podlegają nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Natomiast, podobnie jak w wypadku pozostałych przedsiębiorców, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) może badać praktyki tych firm pod kątem naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz sprawdzać, czy oferowane przez tych przedsiębiorców wzory umów nie zawierają klauzul niedozwolonych. W niniejszym poradniku UOKiK pragnie przekazać najważniejsze dla konsumentów informacje na temat opłat, z którymi warto zapoznać się przed podjęciem decyzji o zaciągnięciu pożyczki w podmiocie pozabankowym.

2. Podstawowe informacje o pożyczkach pozabankowych i stosowanych opłatach związanych z udzieleniem kredytu

2.1. Kapitał, odsetki i inne opłaty
Jeśli konsument zdecyduje się wziąć kredyt, to oczywistym jest, że musi zwrócić co najmniej tyle pieniędzy ile pożyczył (tzw. kapitał). Jednakże przedsiębiorca udzielający pożyczek chce także uzyskać stosowny zysk. Powszechnie przyjętą praktyką na rynku jest pobieranie odsetek prostych od kapitału. Odsetki to dochód za udostępnienie środków pieniężnych (kapitału) zależny od wysokości oprocentowania ustalonego pomiędzy stronami w umowie. Odsetki proste  charakteryzują się tym, iż pobierane są po zakończeniu umówionego okresu („z dołu”). Jeśli kredyt jest spłacany ratami, to wraz z każdą wpłatą maleje kapitał, a tym samym odsetki, gdyż są one obliczane od mniejszej sumy pieniędzy.  Przedsiębiorcy oferują możliwość spłaty kredytu w ratach równych albo malejących. Przy wyborze opcji spłaty w ratach równych ustalana jest stała wysokość raty. Od tak ustalonej raty odejmuje się kwotę naliczonych odsetek, a tym samym  uzyskuje się kwotę kapitału spłacanego wraz z daną ratą.

Przykład 1
Udzielono kredytu spłacanego w 12 ratach miesięcznych na 10 000 zł przy rocznej stopie procentowej 12 proc. (czyli 1 proc. miesięcznie1). Rata wynosi 888,50 zł. Kredytobiorca wpłaca pierwszą ratę po miesiącu. Odsetki za jeden miesiąc od 10 000 zł kapitału wynoszą 100 zł (10 000 zł * 1 proc.- = 100 zł). Oznacza to, że wraz z pierwszą ratą spłacano kapitał w wysokości 788,50 zł (rata 888,50 zł – 100 zł odsetek = 788,50 zł). W drugim miesiącu kapitał, od którego liczone są odsetki  wynosi 9 211,50 zł (10 000 zł pierwotnego kapitału – 788,50 zł kapitału spłacanego wraz z pierwszą rata = 9 211,50 zł). Druga rata także wynosi 888,50 zł. Odsetki za jeden miesiąc od 9 211,50 zł wynoszą 92,12zł (9 211,50 zł * 1 proc. = 92,12 zł).  Oznacza to, że wraz z drugą ratą spłacano kapitał w wysokości 796,38 zł (rata 888,50 zł – 92,12 zł odsetek = 796,38 zł). Kapitał po zapłacie drugiej raty wynosi zatem 8 415,12 zł (9 211,50 zł kapitału jaki pozostał po spłacie pierwszej raty –  796,38 zł kapitału spłacanego wraz z drugą ratą = 8 415,12 zł). Po spłacie wszystkich 12 rat suma zapłaconych odsetek wyniesie 661,86 zł. W wypadku odsetek malejących ustalana jest stała wysokość kapitału spłacanego comiesiąc. Wysokość raty nie jest stała i składa się z części kapitału o stałej wysokości oraz odsetek.

Ciąg dalszy artykułu na (PDF): Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów